آتش اختلاف در خلیج فارس و سندروم «برادر بزرگتر» | امارات و عربستان در آستانه شکاف تمام عیار اقتصادی؟
به گزارش اقتصادنیوز، با گسترش تنشهای فزاینده بین ریاض و ابوظبی بر سر چندین مسئله منطقهای، آینده روابط دوجانبه میان آنها در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
تشدید تنشها
به نوشته میدلایست آی، تشدید تنشهای لفظی میان دو طرف، پس از بمباران 30 دسامبر از سوی عربستان سعودی که یک محموله سلاح مرتبط با امارات متحده عربی در جنوب یمن را هدف گرفت، رخ داد. ریاض اعلام کرد که این محموله با دو کشتی از مبدا فجیره به بندر مکلا رسیده و عازم جداییطلبان شورای انتقالی جنوب است که توسط ابوظبی حمایت میشود.
اقتصادنیوز: به رغم سرمایهگذاریهای در ظاهر بیپایان، پادشاهیهای نفتخیز خلیج فارس با چالشهای جدی در مسیر تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی روبرو هستند.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی در یک انتقاد عمومی نادر، امارات متحده عربی را به رفتار «بسیار خطرناک» متهم کرد و گفت که از اقدامات امارات که نیروهای شورای انتقالی جنوب را برای انجام عملیات نظامی در نزدیکی مرز جنوبی عربستان سعودی در حضرموت و المهره «تحت فشار» قرار داده، ناامید شده است. با این حال، ابوظبی این اتهام را رد کرد و گفت که این بیانیه حاوی «اشتباهات اساسی» است. در پی حمله عربستان سعودی، وزارت دفاع امارات اعلام کرد که نیروهای خود را از یمن خارج میکند.
عرصه روایتهای رقیب؛ سندروم برادر بزرگتر
با تشدید تنشها، رسانههای اجتماعی هم به عرصهای کلیدی برای روایتهای رقیب تبدیل شدند. در ۲ ژانویه، عبدالخالق عبدالله، دانشمند علوم سیاسی اماراتی، اظهار داشت که اختلافات مکرر بین کشورهای خلیج فارس ناشی از چیزی است که او آن را «سندرم برادر بزرگ» توصیف کرد. او نوشت: «تنشهایی که بین کشورهای خلیج فارس بروز میکند، گاهی اوقات به عقده «برادر بزرگتر» برمیگردد». او استدلال کرد که در حالی که کشورهای خلیج فارس به «او» احترام میگذارند، «تابعیت را رد میکنند» و بر «تصمیمگیری مستقل و مستقل» اصرار دارند.
این اظهارات واکنش سریع روزنامهنگار سعودی، ادهوان الاحمری، را به دنبال داشت که این دستهبندی را به طور کامل رد کرد. او نوشت: «برادر بزرگتر فراتر از چنین چیزهایی است. تنشها زمانی آغاز میشوند که برخی معتقدند پول رهبری ایجاد میکند و به آنها حق میدهد تا درگیریها را در یمن، سودان و لیبی دامن بزنند». علی شهابی، مفسر سعودی، نیز این اختلاف را با اصطلاحات خانوادگی مطرح کرد و نوشت: «هر از گاهی، خواهر یا برادر کوچکتر هنوز احساس میکند که مجبور است علیه برادر بزرگتر شورش کند، حتی اگر فقط برای بیان نکتهای باشد».
کشاکش بر سر رهبری منطقه؛ سگها در برابر شیرها؟
چند روز بعد، در ۶ ژانویه، عبدالله با پستی که بر نقش منطقهای مصر تأکید میکرد، به رسانههای اجتماعی بازگشت. او تصویری از وزرای خارجه مصر و امارات را به اشتراک گذاشت و قاهره را بخشی از «محور کاهش تنش و ثبات» به رهبری امارات و مصر توصیف کرد. پست او یک روز پس از آن منتشر شد که قاهره اعلام کرد در مورد طیف وسیعی از مسائل، از جمله یمن، سودان و سومالیلند، مواضع «مشابهی» با ریاض دارد.
این پست به بحثها در مورد رهبری منطقهای دامن زد. داوود الشریان، مجری تلویزیون سعودی، هم از ندیم کوتئیچ، روزنامهنگار اماراتی، به دلیل زیر سوال بردن فرضیه سعودیها مبنی بر اینکه ثبات خلیج فارس و کشورهای عربی در نهایت به ریاض بستگی دارد، انتقاد کرد و نوشت که عربستان سعودی صرفاً «یک کشور در یک شبکه» نیست، بلکه «هسته - سر و بدنه - است که کل نظم منطقهای بر آن استوار است».
یک حساب کاربری پرمخاطب به نام «کلمبوس» که گمان میرود با یک چهره ارشد سعودی مرتبط باشد، ویدئویی ملیگرایانه را در ستایش عربستان سعودی منتشر کرد که با اشعاری به زبان انگلیسی به شکست «آتش شیطان» اشاره دارد؛ کنایهای آشکار به تصاویری که مدتهاست توسط منتقدان اماراتی در فضای مجازی منتشر میشود و محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی را به عنوان ابلیس (شیطان) به تصویر میکشد. در مقابل، خلف احمد الحبتور، تاجر اهل دبی، ابیاتی منتسب به امام شافعی را منتشر کرد که در آنها «شیرها» و «سگها» در مقابل هم قرار گرفتهاند و نوشته است: «فکر نکنید پارس کردن سگها آنها را از اربابانشان بالاتر میبرد. شیرها شیر میمانند و سگها سگ.» این پست به طور گسترده توسط کاربران سعودی به عنوان توهین تعبیر شد».
تکرار محاصره قطر؟
در حالی که عربستان سعودی و امارات متحده عربی سالهاست که بیسروصدا در مورد مسائلی از تولید نفت گرفته تا جنگ در سودان دچار اختلاف نظر بودهاند، تحلیلگران معتقدند که این اختلاف اکنون وارد علنیتر شده و انتظار میرود به زودی دچار اختلافات بیشتری شوند. آشوب در جنوب یمن، دشمنی بزرگی را بین عربستان سعودی و امارات متحده عربی آشکار کرده است، با این حال روابط تجاری 30 میلیارد دلاری آنها به طرز چشمگیری پایدار است.
به نوشته خبرگزاری رویترز، بعید است که تحریم تجاری که قطر را در سال 2017 در جریان رویارویی با کشورهای خلیج فارس تحت تأثیر قرار داد، تکرار شود، زیرا خطرات زیادی برای عربستان سعودی و امارات متحده عربی وجود دارد.
در آستانه شکاف تمام عیار اقتصادی؟
عربستان سعودی و امارات متحده عربی چنان در تجارت، سرمایهگذاری و لجستیک درگیر هستند که تحلیلگران میگویند شکاف اقتصادی تمام عیار بعید است. در ژوئن 2017، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر روابط خود را با قطر قطع کردند و این کشور را به دامن زدن به ناآرامیهای منطقهای، حمایت از تروریسم و نزدیکی بیش از حد به ایران متهم کردند. در پی این ماجرا، ارتباطات تجاری و مسافرتی تقریباً یک شبه قطع شد.
اما محاصره قطر، اقتصادی کوچکتر با وابستگیهای متقابل کمتر را هدف قرار داد. به گفته رابرت موگیلنیکی، اقتصاددان سیاسی خاورمیانه، کشورهای حوزه خلیج فارس اشتیاق کمی برای رویاروییهای منطقهای جدید دارند و بعید است که ریسک رویارویی اقتصادی را بپذیرند. او افزود که عربستان سعودی و امارات متحده عربی هر دو سیاست خارجی را ابزاری برای حمایت از تجارت میدانند. این طرز فکر به حفظ روابط اقتصادی کمک میکند.
اقتصادهای آنها چقدر به هم مرتبط هستند؟
طبق دادههای عربستان سعودی، تجارت سالانه دوجانبه ریاض و ابوظبی در پایان سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰ میلیارد دلار بود - که تقریباً ۴۲ درصد نسبت به سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است. امارات پنجمین مقصد بزرگ صادرات پادشاهی سعودی و سومین منبع بزرگ واردات آن در سال ۲۰۲۴ بود.
تجارت میان عربستان و امارات عمیقا در هم تنیده است و همه چیز را از نفت تصفیه شده و طلا گرفته تا جواهرات و کالاهای مصرفی مانند لوازم الکترونیکی در بر میگیرد. بخش عمدهای از این تجارت از طریق بندر جبل علی دبی، مرکز اصلی ورود کالاها به بازار عربستان، جریان دارد؛ آن هم در شرایطی که ریاض هزینههای زیادی برای گسترش بنادر خود برای جذب محمولههای مستقیم بیشتر انجام میدهد. بازارهای مصرف دو طرف هم عمیقاً در هم تنیده شدهاند: خریداران در هایپرمارکتهای لولو، یک فروشگاه زنجیرهای اماراتی که در هر دو کشور حضور دارد، معمولاً کالاهای اساسی ساخت عربستان را در سبد خرید خود میریزند: شیر المراعی، خرمای جومرا، مرغ الیوم.
طبق دادههای امارات، سرمایهگذاریهای امارات در عربستان سعودی از 9.2 میلیارد دلار فراتر میرود، در حالی که سرمایهگذاریهای مستقیم عربستان در امارات متحده عربی بیش از 4.3 میلیارد دلار است. بیش از 4000 نشان تجاری سعودی و دهها آژانس تجاری، در کنار سرمایهگذاریهای مشترک در لجستیک، خردهفروشی و مهماننوازی، در امارات فعالیت میکنند.
رقبای اقتصادی
امارات متحده عربی نزدیک به 30 قرارداد تجاری دوجانبه منعقد کرده، با کشورهای دیگر وارد مذاکره شده و از مذاکرات کند شورای همکاری خلیج فارس که قرار بود عربستان سعودی را نیز شامل شود، پیشی گرفته است.
عربستان سعودی نیز گامهایی در این زمینه برداشته که به عنوان رقابت با ابوظبی تلقی میشوند؛ مانند دستورالعمل 2021 که شرکتهای خارجی را ملزم به ایجاد دفتر مرکزی منطقهای میکند. و در واقع باز کردن دفتر جدیدی در ریاض برای واجد شرایط شدن در قراردادهای دولتی، تلاشی برای جذب شرکتها از دبی تلقی میشود.
گسترش تنش در سطح منطقه؟
به گفته آلیس گوور، یکی از شرکای شرکت مشاوره Azure Strategy مستقر در لندن، رقابت بین عربستان سعودی و امارات متحده عربی چیز جدیدی نیست، اما هرگونه اقدامی به سمت تحریم، اهداف اقتصادی گستردهتر هر دو کشور را تضعیف میکند.
روابط اقتصادی عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخش عمدهای از جریانهای تجاری و سرمایهگذاری منطقه را تشکیل میدهد. هر دو کشور به عنوان دروازهای برای سرمایه، کالا و خدمات عمل میکنند: عربستان سعودی به عنوان بزرگترین اقتصاد عرب و امارات متحده عربی به عنوان یک مرکز لجستیک و مالی بزرگ. به باور گاور، ثبات منطقهای اولویت اصلی هر دو کشور خلیج فارس است و هرگونه تحریم، خطر تضعیف اعتماد به برنامههای اقتصادی بلندمدت آنها و دلسردی از سرمایهگذاری و تعامل در منطقه را به همراه خواهد داشت و هرگونه تنش طولانی مدت بین دو کشور، در سراسر خاورمیانه گسترش خواهد یافت.
ارسال نظر