تشدید فشار نظامی آمریکا به ایران با اعزام ناو و جنگنده به منطقه | شروط سنگین آمریکا برای ورود مجدد به مذاکره | تلاشهای دیپلماتیک فشرده در جریان است
به گزارش اقتصادنیوز، در حالیکه طی هفتههای اخیر نشانههای تشدید تنش نظامی در خاورمیانه بهطور پیوسته افزایش یافته، همزمان صداهایی پراکنده از تلاشهای دیپلماتیک نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که بیش از آنکه نوید کاهش بحران باشند، به بخشی از یک بازی پیچیده فشار و پیامرسانی شباهت دارند.
«محمدهادی مرادی» در اکوایران نوشت: آرایش تازه نیروهای آمریکایی در منطقه، تهدیدهای علنی مقامهای واشنگتن و واکنشهای صریح تهران، بار دیگر دوگانه قدیمی اما پرهزینه «گزینه نظامی یا بازگشت به میز مذاکره» را به محور تحولات میان ایران و ایالات متحده تبدیل کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در روزهای اخیر بار دیگر با لحنی آشنا از «آماده بودن همه گزینهها» سخن گفته و همزمان مدعی شده است که ایران خواهان مذاکره با واشنگتن است. این موضع دوگانه، که همزمان بر قدرت نظامی و تمایل به گفتوگو تأکید دارد، در هفتههای گذشته بارها تکرار شده و فضای تصمیمگیری را مبهمتر کرده است.
به گزارش اکسیوس، ترامپ در گفتوگویی اعلام کرده که ایالات متحده «نیرویی عظیم» را در اطراف ایران مستقر کرده و در عین حال مدعی شده تهران بارها برای مذاکره تماس گرفته است. این اظهارات همزمان با تأیید ورود گروه ضربت ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» به منطقه فرماندهی مرکزی آمریکا منتشر شد؛ تحولی که از نگاه بسیاری از ناظران، بیش از آنکه پیامی دیپلماتیک باشد، نشانهای از تشدید فشار نظامی تلقی میشود.
با این حال، منابع آمریکایی تأکید کردهاند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای اقدام نظامی نگرفته و گزینههای مختلفی از سوی تیم امنیت ملیاش در حال بررسی است. سکوت او درباره جزئیات این گزینهها، خود بر دامنه گمانهزنیها افزوده است.
از طرفی رزمایش «امنیت ۴» نیز در شرایطی آغاز شد که تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، از اعزام ناو و جنگنده تا افزایش حضور نیروها، شدت گرفته است. این همزمانی باعث شده بخشی از تحلیلگران، رزمایش را نه یک تمرین صرف، بلکه پیامی مستقیم به تهران تلقی کنند؛ پیامی که بر نمایش آمادگی نظامی و حفظ برتری امنیتی آمریکا در منطقه تأکید دارد.
آمادگی برای معامله؛ با شروطی سخت و از پیشتعیینشده
همزمان با این تحرکات، مقامهای آمریکایی از «آمادگی برای گفتوگو» با تهران سخن میگویند. یک مقام ارشد آمریکایی در گفتوگو با خبرنگاران و نیز در مصاحبهای که شبکه العربیه منتشر کرد، اعلام کرد که واشنگتن درهای گفتوگو را باز گذاشته و در صورت تمایل ایران، آماده تعامل است.
اما گزارشهای رسانهای نشان میدهد که این آمادگی، با مجموعهای از شروط سخت و عملاً حداکثری همراه است. بر اساس گزارش اکسیوس و تأیید گاردین، آمریکا هرگونه توافق با ایران را مشروط به خارج کردن کامل اورانیوم غنیشده از کشور ، محدودیت برنامه موشکی ، تغییر سیاستهای منطقهای تهران و ممنوعیت غنیسازی مستقل میداند؛ شروطی که مقامات ایرانی آنها را «غیرقابل پذیرش» و نشانهای از دیپلماسی یکجانبه توصیف کردهاند.
در چنین فضایی، دیپلماسی بیش از آنکه مسیری واقعی برای حلوفصل اختلافات باشد، به ابزاری در کنار فشار نظامی تبدیل شده است.
نگرانی متحدان منطقهای
افزایش حضور نظامی آمریکا، نگرانیها را در میان کشورهای منطقه نیز تشدید کرده است. به گزارش اکونومیست، مقامهای کشورهای حوزه خلیج فارس در محافل خصوصی احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران را بالا ارزیابی میکنند و نگراناند که چنین اقدامی، زنجیرهای از حملات تلافیجویانه علیه پایگاهها و منافع آمریکا در سراسر منطقه به راه اندازد.
در همین راستا، نیویورک تایمز گزارش داده که فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در حال هماهنگی فشرده با متحدان منطقهای است. سفر دریاسالار برد کوپر به سوریه، عراق و سرزمینهای اشغالی و نیز رایزنیها با عربستان سعودی و قطر، نشانهای از تلاش واشنگتن برای آمادهسازی صحنه در صورت تشدید بحران است. اعزام جنگندهها و سامانههای دفاع هوایی پاتریوت و تاد نیز بر همین چارچوب قابل تحلیل است.
در مقابل، گروههای مقاومت منطقهای از جمله حزبالله لبنان، انصارالله یمن و کتائب حزبالله عراق هشدار دادهاند که در صورت حمله به ایران، بیطرف نخواهند ماند؛ هشداری که بر ریسک گسترش درگیری به سطحی فراتر از یک تقابل دوجانبه میافزاید.
در سوی دیگر، مقامهای ایرانی ضمن تأکید بر آمادگی کامل دفاعی، همچنان بر اولویت دیپلماسی تأکید دارند؛ دیپلماسیای که به گفته تهران، نباید زیر سایه تهدید و پیششرط شکل بگیرد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده که ایران با حفظ آمادگی نظامی، رویکردی دیپلماتیک دارد و همه گزینهها را برای صیانت از منافع ملی مدنظر قرار داده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری در گفتوگوی تلفنی با محمد بن سلمان، ولیعهد پادشاهی عربستان سعودی ضمن مرور آخرین تحولات بینالمللی و منطقهای و همچنین وقایع اخیر در کشور با قدردانی از حمایتها و پشتیبانی کشورهای اسلامی از ملت ایران در وقایع اخیر، گفت: معتقدم وحدت و انسجام کشورهای اسلامی تضمینکننده امنیت پایدار، ثبات و صلح در منطقه است و از اینرو نقش برادران عزیز ما در کشورهای اسلامی در این زمینه بسیار حائز اهمیت است.
علی بحرینی، نماینده دائمی ایران در ژنو، نیز تأکید کرد که پیامهایی غیررسمی از طریق واسطهها میان تهران و واشنگتن ردوبدل میشود، اما این تبادل پیامها را نمیتوان مذاکره واقعی دانست. به گفته او، ایران برای همه سناریوها آماده است، اما شروط مطرحشده از سوی آمریکا عملاً مسیر هرگونه پیشرفت دیپلماتیک را مسدود کرده است.
در سوی دیگر نیز غلامحسین محسنیاژهای، رئیس دستگاه قضا با انتقاد از جریانهایی که همچنان بر مذاکره با آمریکا تأکید دارند، پرسشی کلیدی مطرح کرد: چگونه میتوان به مذاکره با طرفی اعتماد کرد که در میانه گفتوگو، جنگ را تحمیل کرده است؟ این موضعگیری، بازتابدهنده تردید عمیق حاکمیت ایران نسبت به نیتهای واشنگتن است.
منابع ایرانی به العربی الجدید گفتهاند که تلاشهای دیپلماتیک فشردهای در جریان است، اما این تلاشها تاکنون به نتیجه ملموسی نرسیده و واشنگتن همچنان بر دریافت امتیازهای فوری پافشاری میکند.
در پسزمینه این تحولات، تحلیلگران به تجربه جنگ ۱۲روزه ژوئن ۲۰۲۵ اشاره میکنند؛ جنگی که بهرغم خسارات واردشده به زیرساختهای نظامی ایران، نشان داد هزینهها و ریسکهای درگیری مستقیم بسیار بالاتر از برآوردهای اولیه است. جیسون اچ. کمپبل، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه، معتقد است که گزینههای نظامی آمریکا اکنون محدودتر، پرریسکتر و کمثمرتر از گذشته شدهاند و هر اقدام جدید میتواند واکنشی نامتناسب و غیرقابلکنترل به دنبال داشته باشد.
میان تهدید و پیام؛ آیندهای مبهم
در مجموع، آنچه در هفتههای اخیر مشاهده میشود، حرکت همزمان دو مسیر متناقض است: افزایش تدریجی فشار و آرایش نظامی در کنار ارسال سیگنالهای دیپلماتیک محدود و مشروط. نه تهدیدها به نقطه تصمیم قطعی رسیدهاند و نه دیپلماسی از حالت ابزاری و تاکتیکی خارج شده است.
آیا این وضعیت به مذاکرهای جدی و پایدار خواهد انجامید، یا تنها مقدمهای برای یک خطای محاسباتی پرهزینه است؟ پاسخ این پرسش، بیش از هر چیز به تحولات روزهای آینده و تصمیمهایی بستگی دارد که ممکن است سرنوشت امنیت منطقه را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
ارسال نظر