خوش‌بینی به نرخ‌های جدید خوراک پتروشیمی

قیمت خوراک گاز صنایع پتروشیمی قرار است تا پایان خردادماه اعلام شود که چهره بخش مهمی از صنایع پتروشیمی و همچنین سهم‌های مهمی در بورس اوراق بهادار را ترسیم می‌کند. با توجه به خودنمایی دو طرزفکر اصلی افزایش نرخ یا کاهش آن که هر یک منافع ملی کشور و حمایت از اقتصاد را از دید خود می‌نگرد، به نظر می‌رسد تحلیل وضعیت پیش رو می‌تواند بخش مبهم بزرگی از اقتصاد ایران را شفاف‌ کند. در هر حال صنعتی با در اختیار داشتن نزدیک به 50 درصد از صادرات غیرنفتی با جایگاه خطیر آن در ارزآوری در شرایط سخت فعلی نیاز به توجه و البته اغماض هم دارد. وضعیت رو به رشد ارزش سهام شرکت‌های پتروشیمی ذهنیت مثبت را در نرخ خوراک تقویت می‌کند.

به جرات می‌توان گفت ایران دارای بیشترین ذخایر گاز طبیعی در جهان است. در یکی از گزارش‌های شرکت بریتیش پترولیوم در سال 2014 آمده است ایران با دارا بودن 8/ 33 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی 2/ 18 درصد از کل ذخایر جهان را در اختیار دارد که ایران را به‌عنوان بزرگ‌ترین‌ دارنده ذخایر گاز طبیعی در جهان معرفی می‌کند. البته این آمار از خوشبینانه‌ترین برآوردها از ذخایر گاز طبیعی ایران است ولی به نظر نمی‌رسد تردیدی نسبت به ذخایر زیر‌زمینی سرشار و همچنین قدرت‌نمایی صنعت نفت، گاز و پتروشیمی ایران وجود داشته باشد.
با توجه به این موارد و همچنین برخی مشکلات پیش‌روی صنعت نفت با محوریت صادرات نفت خام همچنین افت قیمت‌های جهانی و ویژگی‌های نفت خام ایران، باید این گونه برآورد کرد که صنعت گاز ایران با جهت‌گیری تغذیه مصارف داخلی، واحدهای پتروشیمی و صنایع انرژی را می‌توان مهمتر ارزیابی کرد که سرمایه‌گذاری‌های عظیم بر فازهای مختلف پارس جنوبی نیز این مهم را تایید می‌کند.

اهمیت این وضعیت از جهتی بیش از پیش خودنمایی می‌کند که در منطقه خلیج فارس و به واسطه دسترسی به گازهای همراه نفت با قیمت‌های تمام شده‌ای بسیار نازل، صنایع پتروشیمی بر پایه گاز طبیعی توسعه فراوانی یافته‌اند و تولیدکنندگان این ناحیه در تولید اولفین‌ها همچون اتیلن یا مشتقات آن از گاز اتان پیشرو بوده‌اند. این در حالی است که با گذشت زمان و افزایش تقاضای انرژی در این منطقه آن هم در واحدهایی همچون نیروگاه‌ها و صنایع نمک‌زدایی آن، تامین خوراک مورد نیاز صنایع پتروشیمی با مشکلاتی همراه شده است و واحدهای تولیدی مجبور به استفاده از خوراک مایع و اغلب سنگین همچون نفتا هستند. خوراک مایعی که در اغلب بازارهای جهانی مخصوصا آن دسته که دسترسی مستقیم به مواد اولیه استخراجی ندارند، به‌عنوان ماده اولیه اصلی پتروشیمی به شمار می‌رود. این ویژگی به ظاهر ساده یک جذابیت بالقوه را به سرمایه‌گذاری در کشورمان که ذخایر عظیم گاز طبیعی را در دست دارد ایجاد خواهد کرد به شرطی که از این شرایط جدید استفاده مناسبی صورت بگیرد.

بحث خوراک واحدهای پتروشیمی این روزها به مهم‌ترین‌ بحث در محافل صنفی و صنعتی این عرصه تبدیل شده که کش و قوس‌های فراوانی را تاکنون در بر داشته است تا جایی که قرار شد تا پایان خردادماه، این بحث به اتمام برسد وحتی عباس شعری مقدم، معاون وزیر نفت و رئیس شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز این خبر را تایید کرد. به عبارت ساده تر در ماه جاری باید بحث قیمت‌گذاری خوراک پتروشیمی‌ها به پایان رسیده و شفافیت از دست رفته فعلی، باز هم به بازار بازگردد؛ داده بسیار مهمی که بازارهای بورس اوراق بهادار، محصولات پتروشیمی و پلیمری و همچنین میزان جذابیت سرمایه‌گذاری بر این صنعت بسیار مهم داخلی را تعیین جهت خواهد کرد.

به گزارش «شانا» معاون وزیر نفت از نهایی شدن نرخ خوراک مجتمع‌های پتروشیمی و فرمول محاسبه بلند‌مدت آن تا پایان خرداد ماه امسال خبر داد. به عقیده این رسانه بیش از یک سال که از فرآیند پر‌فراز‌و‌نشیب تعیین فرمول نرخ خوراک پتروشیمی‌ها می‌گذرد و تا این زمان فرمول نهایی برای این موضوع به‌دست نیامده است، به گفته شعری‌مقدم هم‌اکنون تصمیم‌گیری درباره فرمول قیمت خوراک پتروشیمی به مثابه گلوله داغی شده است که هیچ طرفی تحمل حفظ آن را ندارد و میان ارگان‌های مختلف دست به دست می‌شود و هیچ طرفی حاضر نیست به این موضوع ورود کند.

امروزه سرمایه‌گذاران در صورت تعیین نرخ‌های بلند‌مدت خوراک می‌توانند امکان‌سنجی بهتری برای حضور خود در طرح‌ها داشته و اقدام به سرمایه‌گذاری کنند.تعیین فرمول نرخ گاز و خوراک مایع مصرفی واحدهای پتروشیمی در بازه زمانی بلندمدت سبب می‌شود سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان و فعالان در این صنعت در سال‌های آینده به افق قیمتی مشخصی دست یابند و برای آنها نگرانی از بابت نوسان‌ها و سایر عوامل تاثیرگذار بر این فرمول وجود نداشته باشد.

اگر بخواهیم علاقه سرمایه‌گذاران را برای حضور در ایران به فعالیت برسانیم باید سه اصل را رعایت کنیم؛ نخست تعیین قیمت خوراک در دراز‌مدت که قابل رقابت با کشورهای رقیب باشد، دوم ایجاد زیرساخت‌‌ها توسط دولت و سوم ثبات قوانین. صنعت پتروشیمی ایران که با اتکا به خوراک فراوان مایع و گازی، نیروی کار تحصیلکرده و جوان، موقعیت جغرافیایی منحصر‌به‌فرد با دسترسی به آب‌های آزاد و نزدیکی به بازارهای هدف، حمایت‌های دولت و سرمایه‌گذاری‌های کلان صورت گرفته، هم‌اکنون نقشی فراملی و فرامنطقه‌ای در اقتصاد ایران داشته و با وجود اعمال محدودیت‌های گوناگون سیاسی و تجاری، موقعیت ممتاز خود را در بازارهای بین‌المللی حفظ کرده است.

به نظر می‌رسد با توجه به اینکه کشور ما صاحب منابع طبیعی و انرژی بوده و نسبت به دیگر کشورهای منطقه دارای اولویت‌هایی در زمینه نفت، گاز و پتروشیمی است، تعیین نرخ بازگشت سرمایه ارزی معنایی نداشته باشد و باید ترجیح‌ها و مشوق‌هایی در نحوه تعیین قیمت خوراک در نظر گرفته شود تا سرمایه‌گذاران خارجی نیز نسبت به تزریق نقدینگی به این صنعت رغبت پیدا کنند.

تعیین نرخ گاز مصرفی واحدهای پتروشیمی طی بازه زمانی بلندمدت سبب می‌شود تا سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان و فعالان در این صنعت در سال‌های آینده به افق قیمتی مشخصی دست یابند و برای آنها نگرانی از بابت نوسان‌های عوامل تاثیرگذار بر این فرمول وجود نداشته باشد. حجم سرمایه‌گذاری‌ها، نوع محصول و نیز نحوه خرید مواد اولیه و مواد مصرفی از جمله فاکتورهایی است که در فرمول تازه اثرگذار واقع می‌شود.

موارد ذکر شده به برخی از واقعیت‌های تعیین این نرخ اشاره می‌کند ولی باید به ریشه‌یابی بیشتر این بحث پرداخت. در روزها و هفته‌های اخیر بحث‌های بسیاری پیرامون تعیین این نرخ صورت گرفته و به جرات می‌توان گفت انجمن کارفرمایی صنعت پتروشیمی و وزارت صنعت، معدن و تجارت را باید در خط مقدم تلاش برای تعیین این نرخ به شمار آورد و برخی گمانه‌زنی‌ها و شایعات از برخی تلاش‌ها برای کاهش این نرخ حکایت دارد.

واقعیت آن است که نرخ 13 سنت پیشین حتی در شرایط فعلی و پایین بودن قیمت‌های جهانی حامل‌های انرژی نرخ‌های بالایی به شمار نمی‌رود زیرا عرف کلی پرداخت این وجه، نه پرداخت ارزی بلکه با استناد به نرخ ارز مبادلاتی است که اختلاف قیمت نه‌چندان کمی را ایجاد می‌کند. از سویی در بازارهای داخلی و خارجی فروش محصولات پتروشیمی همگی بر مبنای نرخ ارز آزاد بر مبنای قیمت‌های صادراتی بار کشتی است که در بازار داخلی با احتساب یک تخفیف 5 درصدی لحاظ می‌شود (‌هر‌چند هزینه‌های حمل، بارگیری، تخلیه و هزینه‌های اظهار گمرکی را در این محاسبات اصلا لحاظ نکرده‌اند‌). این وضعیت شرایط تولید و فروش مطلوبی را پیش روی تولیدکنندگان قرار داده است.
تا پیش از بهره‌برداری از فازهای جدید پارس جنوبی، حجم مصرف خوراک صنایع پتروشیمی نزدیک به 5 درصد از کل گاز کشور بوده است ولی پس از بهره‌برداری‌های اخیر به نظر می‌رسد این حجم به کمتر از 4 درصد در روزهای گرم سال برسد. این شرایط نیز یک گزینه قدرتمند برای حمایت از کاهش قیمت‌ها است زیرا تاثیر چندانی بر کل اقتصاد کشور نداشته ولی بر اشتغال‌زایی در صنایع پایین‌دستی و حمایت از زنجیره ارزش در داخل بسیار موثر خواهد بود. در هر حال گزارش‌ها نشان می‌دهد به ازای هر شغل در صنایع بالادستی، 3 شغل در صنایع پایین‌دستی ایجاد می‌شود.

این در حالی است که هم اکنون تنها در صنعت پلاستیک نزدیک به 5 میلیون تن ظرفیت خالی تولید وجود دارد و با فرض ایجاد یک شغل به ازای هر 10 تن ظرفیت تولید، می‌توان 500 هزار شغل جدید را بدون هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری اولیه‌ای به‌وجود آورد و تنها به مدیریت نیاز دارد. هم اکنون فعالان مختلف صنعت گاز و پتروشیمی به دو طرز فکر اصلی دست پیدا کرده‌اند که یکی کاهش قیمت‌ها و دیگری افزایش نرخ خوراک را جهت‌گیری مطلوب به شمار می‌آورد که در ادامه به دلایل و مستندات هر دو گروه اشاره می‌کنیم.

منبع:دنیای اقتصاد